|
الگوي مصرف در سخن و سيره پيشوايان (44)
|
با تو ترسم نكند شاهد روحاني روي
كالتماس تو بهجز راحت نفساني نيست
«سعدي»
مراسم عقد و عروسي
ترديدي نيست كه يكي از وقايع مهم، شاديآفرين و به ياد ماندنيترين رويدادهاي زندگي انسان ازدواج است كه قاعدتا تكرار ناشدني هم هست و بنابراين بزرگ شمردن و مهم دانستن اين اتفاق امري طبيعي بايسته و مطلوب است اما در بسياري از مواقع تجملگرايي تشريفات و تجملات زايد و بريز و بپاشهاي اختراعي و تحميلي اين شيرينترين حادثه را تبديل به رنج و تعبي ميسازد كه در برخي از موارد تا سالها سايه سنگين درد و رنج آن بر زندگي عروس و داماد و پدر و مادر آنها احساس ميشود و از همين روي برخي از خانوادهها براي گريز از همين خرجهاي طاقتفرسا ازدواج را سالها به تاخير انداخته و با سرنوشت فرزندان خود بيآنكه بخواهند بازي ميكنند! و در بسياري از اين موارد حاصل اين قيد و بند تحميلي عرفي و فاميلي ندامت و پشيماني ابدي است لذا شايسته است كمي در اين خصوص درنگ كنيم و بنگريم كه موضع دين در اين مقوله چيست و سخن و سيره پيشوايان چه جهتي را در اين خصوص مينماياند.
1. شبنشيني
معمولا مراسم عروسي و جشن و سرور در شب برگزار ميشود و تا سحرگاهان به طول ميانجامد اصل اين موضوع در شرع پذيرفته شده و در سخن پيشوايان معصوم براي آن اجر و پاداش ذكر گرديده است اما گاهي حواشي آن از جهت ارتكاب برخي از محرمات مثل اختلاط غيرضرور و عمدتا زيانبار زنان و مردان، شرب خمر، ايجاد مزاحمت و سروصدا خارج از حد متعارف براي همسايگان و شهروندان و... و يا از جهت ولخرجيها و ريخت و پاشهايي كه مصداق بارز «اسراف» و «تبذير» بوده شرعا حرام و معصيت قطعي است اما اصل شبنشيني و در حدود معقول و پذيرفته شده به سرور و شادماني پرداختن و اين بزرگترين رخداد زندگي دختر و پسر جوان را به شبي به ياد ماندني و خاطرهانگيز و سرشار از سرور و شادماني كردن نه تنها منعي ندارد كه در رديف تهجد و شبزندهداري و عبادت محسوب شده و ارج و قرب آن چونان دانشجو و محققي دانسته شده كه شب را بيدار مانده تا پژوهشي علمي را به ثمر رساند و برگي ديگر بر دفتر دانش بشري بيافزايد.
امام كاظم(ع) از پدران بزرگوارش نقل ميكند كه فرمودهاند: پيامبر اكرم(ص) ميفرمود: :لا سحر الا فيثلاث» شب بيداري پسنديده نيست مگر در سه مورد:
ـ عبادت و بندگي همراه با قرائت قرآن
ـ دانشاندوزي و تحقيق و پژوهش
ـ مراسم جشن و سرور عروسي كه به خانه بخت ميرود!(1)
در روايات ديني توصيه و تاكيد شده است كه مراسم خواستگاري را در خفا انجام دهيد شايد دليل عمده مطلب آن باشد كه مبادا ديگران به دليل حسادت يا دلايل ديگر در حين مذاكرات سخن بگويند يا اقدامي را انجام دهند كه به نتيجه رسيدن خواستگاري را دشوار ساخته و يا اساسا آن را برهم زنند كه در بسياري از مواقع شاهد اين مداخلات و آثار شوم آن بودهايم.
اما در مورد عروسي توصيه شده است كه به صورت علني برگزار كنيد و ديگران را به جشن و سرور فرابخوانيد. از رسول خدا(ص) روايت شده است كه فرمود: «اظهروا النكاح و أخفوا الخطبه»(2) عروسي را آشكارا و خواستگاري را نهاني انجام دهيد، و در سخن ديگر از آن حضرت نقل شده است كه فرمودهاند: «اعلنوا هذا النكاح واجعلوه فيالمساجد»(3) مراسم عروسي را آشكار انجام دهيد و اعلان كنيد تا ديگران بدانند و در آن شركت كنند و مراسم عروسي را در مساجد برگزار كنيد. چه زيباست كه برخي از پولداران اين سخن انساني؛ اولا و سپس اسلامي برترين انسان تاريخ را بشنوند كه در برخي از جشنهاي آنها فقط با هزينه تالارشان ميتوانند براي يك عروس و داماد جوان و با فضيلت و البته فقير و تهيدست! مسكني را خريد و به عنوان كادوي ازدواج به آنان اهدا كرد! و آيا صرفنظر از دين و ايمان «انسانيت» اين اقدام را بر آن هزينه ترجيح نميدهد!!
2. وليمه
اطعام كردن و شربت و شريني و شام و نهار دادن در عروسي نيز از مواردي است كه اگر پيرايههاي بسته شده بر آن و عرف و عادت شكل گرفته را كنار بگذاريم امري است پسنديده و مورد تاييد بلكه تاكيد دين و پيشوايان ديني! اما در حد و اندازهاي كه نه موجب عسر و حرج گردد و نه اسراف و اتلاف نعمت خداوند باشد. از امام باقر(ع) روايت شده است كه آن حضرت فرموده است: «وليمه [اطعام و غذا دادن] در يك روز يا دو روز كرامت و فضيلت است اما بيش از آن خودنمايي و فخرفروشي است.(4)
و از امام صادق(ع) نقل شده است كه فرمود: جدم رسول خدا(ص) فرموده است كه وليمه در روز نخست حق است و در روز دوم معروف [پسنديده] و آنچه از اين حد افزون باشد ريا، و سمعه است(5) [تظاهر و فخرفروشي] براي آنكه دريابيم در سخن پيشوايان معصوم براي آنكه اين شب خاطرهانگيز جاودانه گردد و از هرگونه سخن و عملي كه ميتواند اين شب را شوم و نامبارك سازد به دور باشد اين شب را قدسي و ملكوتي معرفي كردهاند به اين روايت از امام صادق(ع) دقت كنيم:
شخصي به نام ابي جعفر قلانسي ميگويد به امام صادق(ع) عرض كردم: ما غذا را از مواد عالي تهيه و به خوبي آن را طبخ و مطبوع و عطرآگين ميسازيم اما هرگز عطر و طعم غذاي عروسي را پيدا نميكند!
امام صادق(ع) فرمود: سبب و جهت اين است كه نسيم بهشتي بر غذاي عروسي ميوزد و بوي بهشت ميگيرد! [لأن طعام العرس تهب فيه رائحه الجنه...](6) و پيامبر اكرم(ص) در سخني ديگر فرمود: «اذا دُعي احدُكم الي وليمه عرسٍ فليجب»(7) چون شما را به مراسم عروسي فراخوانند اجابت كنيد و در آن مجلس حضور يابيد.
و امام هشتم علي بن موسيالرضا(ع) ميفرمود: از سنتها و روشهاي انبياء الهي اين بوده است كه در عروسيها اطعام كرده و ديگران را به سفره اطعام عروسي فراميخواندند.»(8)
پينوشتها:
1. بحارالانوار ج 100 ص 277
2. ميزان الحكمه ماده زوج
3. همان
4. بحارالانوار ج 100 ص 277
5. همان
6. همان ص 278
7. ميزان الحكمه ماده زوج
8. بحارالانوار ج 100 ص 277.
محمد اخلاقينيا
|